Choć oba pojęcia często używane są zamiennie, alergia i nietolerancja pokarmowa to dwa różne mechanizmy reakcji organizmu. Alergia pokarmowa to reakcja układu odpornościowego na konkretny składnik pokarmowy. Nawet jego niewielka ilość może wywołać silne objawy, takie jak wysypka, obrzęk, duszność czy wymioty. Najczęściej uczulają mleko krowie, jaja, orzechy, ryby, pszenica i soja. Nietolerancja pokarmowa natomiast nie angażuje układu odpornościowego, lecz wiąże się z trudnością w trawieniu pewnych substancji np. laktozy (cukru mlecznego) lub fruktozy. Objawy nietolerancji zwykle pojawiają się po spożyciu większej ilości danego produktu i są łagodniejsze, choć mogą znacząco wpływać na komfort życia.
Objawy, które powinny zwrócić uwagę rodziców Rozpoznanie problemu u niemowlęcia czy małego dziecka bywa trudne, ponieważ objawy nie zawsze są jednoznaczne. Do najczęstszych sygnałów alergii pokarmowej należą: zaczerwienienie skóry, pokrzywka, świąd, obrzęki, biegunka, wymioty, świszczący oddech, a w ciężkich przypadkach reakcja anafilaktyczna. Nietolerancja pokarmowa objawia się zwykle bólem brzucha, wzdęciami, nadmiernymi gazami, zmianą konsystencji stolca lub zwiększoną drażliwością po posiłku. Często pojawia się też niechęć do jedzenia określonych produktów. Jeśli dziecko przestaje przybierać na wadze, jest senne, osłabione lub jego skóra reaguje wysypką po spożyciu konkretnego pokarmu, jest to wyraźny sygnał, że należy poszukać przyczyny.
Diagnostyka i postępowanie krok po kroku Diagnozowanie alergii i nietolerancji wymaga cierpliwości i obserwacji. W przypadku podejrzenia alergii lekarz może zalecić testy skórne lub oznaczenie swoistych przeciwciał IgE. W diagnostyce nietolerancji wykorzystuje się natomiast test wodorowy lub próbę eliminacyjno-prowokacyjną, czyli czasowe odstawienie podejrzanego produktu i jego ponowne wprowadzenie pod kontrolą specjalisty. Bardzo istotna jest dieta eliminacyjna, prowadzona zawsze pod opieką lekarza lub dietetyka, by uniknąć niedoborów składników odżywczych. Nie warto wprowadzać zmian na własną rękę, ponieważ może to utrudnić diagnozę i zaburzyć rozwój dziecka.
Jak wspierać dziecko i zapobiegać nawrotom? Po rozpoznaniu alergii lub nietolerancji kluczowe jest wdrożenie indywidualnego planu żywieniowego i obserwacja reakcji organizmu. Rodzice powinni czytać etykiety produktów i unikać nawet śladowych ilości uczulającego składnika. Dzieciom z nietolerancją laktozy często pomaga wprowadzenie mleka bezlaktozowego lub produktów fermentowanych, takich jak jogurty. Warto także wspierać mikroflorę jelitową poprzez odpowiednią dietę i konsultację z pediatrą w zakresie probiotyków. Najważniejsze jednak, by nie bagatelizować nawet drobnych objawów. Szybka diagnoza i właściwe postępowanie pozwalają uniknąć powikłań i wspierają harmonijny rozwój dziecka.
*Źródła: Instytut Matki i Dziecka – Alergie i nietolerancje pokarmowe u dzieci: wytyczne dla rodziców i lekarzy pediatrów Polskie Towarzystwo Alergologiczne – Standardy diagnostyki i leczenia alergii pokarmowej u dzieci Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEŻ) – Nietolerancje pokarmowe – przyczyny, objawy i postępowanie „Medycyna Praktyczna – Pediatria” – artykuły przeglądowe nt. alergii i nietolerancji pokarmowych u niemowląt i małych dzieci*